ANGLIA: Szkocja – zielone doliny i wrzosowiska + wyprawa na Szetlandy i Orkady

11 dni SZKOCJA: SZETLANDY i ORKADY
ANGLIA: Szkocja – zielone doliny i wrzosowiska + wyprawa na Szetlandy i Orkady

Szkocja to jedna z czterech części składowych Zjednoczonego Królestwa – określana jest najczęściej jako kraina zamków, whisky i golfa… Jest to także owiana aurą tajemniczości ojczyzna słynnego potwora z Loch Ness. Szkocja kojarzy się z dudziarzami, ubranymi w narodowy kilt, owczarkiem szkockim collie i narodową potrawą – haggis.
Szkocja oferuje malownicze, często wręcz bajkowe, bardzo urozmaicone krajobrazy, otwartą przestrzeń, otulone śniegiem szczyty górskie, wszechobecne lochy, zielone doliny, urokliwe wrzosowiska… To dość surowa, ale z pewnością bardzo piękna, kraina.

Zbiórka na lotnisku w Warszawie. Przelot do Edynburga. Po wylądowaniu transfer do hotelu, nocleg.
Zwiedzanie miasta. W programie: zamek Edinburgh Castle, imponująca twierdza, górująca nad miastem. Na zamku znajdują się najcenniejsze pamiątki, związane z historią Szkocji, m.in. insygnia koronacyjne oraz „Stone of Destiny”, kamień, na którym koronowali się szkoccy królowie. Spacer średniowieczną ulicą Royal Mile, łączącą zamek z pałacem Holyrood House, w którym mieszkała niegdyś Maria Stuart, a obecnie rezyduje Królowa Elżbieta II podczas pobytów w Edynburgu. Zawitamy także do katedry St. Giles (Św. Idziego), będącej głównym kościołem w mieście, z charakterystyczną kopułą w kształcie korony i kaplicą, dedykowaną zakonowi Rycerzy Ostu. Transfer do hotelu. Zakwaterowanie i nocleg w Edynburgu. Opcjonalnie, istnieje możliwość zorganizowania wieczoru szkockiego: „Taste of Scotland” – ze szkocką muzyką, degustacją różnych gatunków whisky i kolacją, składającą się z typowych dań kuchni szkockiej. Koszt uczestnictwa: ok. 65 GBP / os.
Opuszczamy Edynburg i udajemy się na zwiedzanie Dunfermline Abbey – historycznego opactwa, w obrębie którego byli chowani królowie Szkocji. Następnie wyruszymy do St. Andrews, gdzie mieści się najstarszy uniwersytet Szkocji, bardzo popularny wśród arystokratycznych rodzin brytyjskich. Po drodze zatrzymamy się na krótko w Lower Largo, wiosce rybackiej, z której w świat wyruszył pierwowzór Robinsona Crusoe. W St. Andrews – spacer po mieście i postój przy najsłynniejszym polu golfowym świata – Old Course. Dalej, udamy się do Dundee, mista zlokalizowanego w ujściu rzeki Tay, nad Morzem Północnym. Podczas rewolucji przemysłowej, w Dundee rozwinął się przemysł jutowy oraz powstało imperium wydawnicze D.C. Thompsona. Ogromnej skali sięgnęła także produkcja dżemu pomarańczowego. Miasto słynie jako miejsce, skąd wyruszyło wiele wypraw badawczych – m.in. statek „Discovery”, Roberta Scotta. Można go dziś oglądać przy nabrzeżu Craig. Innym, ciekawym statkiem, który dziś możemy zobaczyć w Dundee, jest „Jednorożec”, czyli najstarszy, zdatny do służby, brytyjski statek wojenny. Przemysłowe dziedzictwo miasta, jak i sztukę z okresu wiktoriańskiego, można podziwiać w Muzeum McManus.
Udamy się na teren Parku Narodowego Cairngorms, największego pod względem powierzchni, Parku Narodowego Wielkiej Brytanii. Znajduje się on w górach Cairngorms, w regionie Highlands. Na terenie parku dominują skaliste wrzosowiska oraz tereny o charakterze górskiej tundry. Szczególnie cenne są liczne gatunki ptaków, które mają tutaj swoje stanowiska lęgowe. Ogółem, na terenie parku żyje 25% zagrożonych gatunków zwierząt i roślin w Wielkiej Brytanii. Celem naszej wizyty będzie Zamek Balmoral – zbudowany w XV wieku, stanowiący ulubioną, letnią rezydencję Rodziny Królewskiej. Zamek można zwiedzać tylko pod nieobecność Gospodarzy – czego, oczywiście, nie można zagwarantować. Następnie, czeka nas przejazd do regionu słynącego z whisky. Zwiedzimy destylarnię „Glenfiddich Distillery”, gdzie zapoznamy się z procesem powstawania single malt whisky. Zobaczymy także „Speyside Cooperage” – zakład produkujący beczki do przechowywania słynnego trunku. Przejazd do Aberdeen i zakwaterowanie na statku skąd wyruszymy w rejs ku majestatycznym Szetlandom. Nocleg na statku w wygodnych kajutach.
Zaokrętowanie w Lerwick i wykwaterowanie ze statku. Tego dnia udamy się do Clickimin Broch usytuowanego nad brzegiem jeziora Loch of Clickimin. Dawniej jezioro to było połączone z morzem, więc było to idealne miejsce do osiedlenia się ludności. Znajdują się tutaj pozostałości po osadzie budowanej 3000 lat temu. Zobaczymy pozostałość bo budowli zwanej Broch – była to wieża mieszkalna o wysokości 12 metrów, zbudowana z samego kamienia, bez cementu, czy nawet gliny. Dalej udamy się w kierunku Herma Ness – najdalej na północ wysuniętego przylądka Szetlandów. Przeprawa promowa na wyspę Unst, która jest najdalej na północ, zamieszkałą wyspą Szkocji a tym samym całego Zjednoczonego Królestwa. Przejazd do Viking Unst, gdzie zobaczymy zrekonstruowany dom wikingów oraz ich łudź czyli drakkar. Spotkanie z malowniczym Herma Ness – gdzie w okresie lęgowym można spotkać nawet i 50 tysięcy par maskonurów. To właśnie tutaj zobaczymy 170 metrowe klify piętrzące się z wody, słynną latarnie morską Muckle Flugga, a także kuce szetlandzkie. Następny punkt programu to Muness Castle czyli ruiny malowniczo położonego zamku z XVI wieku. Tego dnia udamy się jeszcze do Frankie’s Fish & Chips – najsłynniejszej tego typu restauracji na Szetlandach, która została uznana za najlepszy w całym Zjednoczonym Królestwie – National Fish & Chip Awards 2015. Polecamy szczególnie małże w sosie czosnkowym i oczywiście rybę!
Po śniadaniu odwiedzimy muzeum Szetlandów, który w doskonały sposób oddaje dziedzictwo i kulturę tych wysp od prehistorii po dzień dzisiejszy. Następnie przejazd do Jarlshof, gdzie zobaczymy jedno z najsłynniejszych stanowisk archeologicznych. W tym jedym miejscu znajdziemy pozostałości po domach z okresu Neolitu (4700 lat temu), domy z okresu Brązu (4000 lat temu), domy z okresu Żelaza (2500 lat temu) pozostałość po wieży Broch (2000 lat temu), tzw. długie domy wikingów (1200 lat temu), średniowieczną farmę, oraz ruiny rezydencji z 1593 roku. Wszystko bardzo dobrze zachowane i zadbane. Następnie udamy się na wyspę św. Niniana, gdzie anszym oczą ukaże się Tombolo czyli plaża, która nie leży wzdłuż brzegu morskiego lecz niejako w jego poprzek. Plażą można przejść ze stałego lądu na wyspę suchą stopą. Powrót do Lerwik skąd późnym popołudniem, przy zachodzie słońca udamy się w rejs na Orkady.
Tego dnia będziemy podziwiać malowniczo położone miasto Kirkwall – stolicę Orkadów, gdzie zobaczymy m.in. katedra św. Magnusa i ruiny pałacu Przejazd do Maes Howe (UNESCO), gdzie zobaczymy neolityczny kurhan z komorą grobową, do której prowadzi kilkumetrowe wąskie przejście. Został on zbudowany ok. 5000 lat temu czyli jeszcze przed powstaniem piramid egipskich. Warto wspomnieć, że świątynia wybudowana jest w jednej linii, z oddalonymi o kilometr słynnymi kamieniami Stones of Stennes, które miały charakter rytualny. Następnie udamy się do miejsca w którym zobaczymy Ring of Brodgar – kamienny krąg, oryginalnie zbudowany z 60 kamieni, z których do dziś stoi 27. Powstał pomiędzy 2500 a 2000 r. p.n.e. i jest największym, ostatnim budynkiem neolitycznym, który można podziwiać na Orkadach. Malowniczo położony między jeziorami krąg, stanowił dawniej miejsce kultu. Tego dnia zwiedzimy także Skara Brae, czyli neolityczną wioskę, licząca 5000 lat. Wioska jest jednym z najlepiej zachowanych obiektów z epoki kamiennej. Przejazd do Stromness, nocleg na Orkadach.
Ostatnie chwile na Orkadach, przejście na statek i rejs na stały ląd do miejscowości Thurso. Przejazd do Inverness. Spacer po mieście, położonym w górach, nad rzeką Ness, wypływającą ze słynnego jeziora Loch Ness. W mieście warto zobaczyć przede wszystkim Zamek (Inverness Castle), w którym znajduje się siedziba Sądu. Ponadto, ze wzgórza, na którym wznosi się Zamek, można podziwiać urokliwą panoramę miasta. Przejazd nad owiane aurą tajemniczości, jezioro Loch Ness, które według miejscowych podań, jest domem Nessie – słynnego „Potwora z Loch Ness”. Następnie zobaczymy ruiny średniowiecznego zamku – Urquhart Castle, wzniesionego w dawnej osadzie Piktów. Dalej, zwiedzać będziemy Eilean Donan Castle, najczęściej fotografowany spośród szkockich zamków, który występuje w wielu filmach, których akcja rozgrywa się w Szkocji. Kolejnym celem naszej podróży będzie malownicza wyspa Skye – druga, co do wielkości wyspa Szkocji. Na jej obszar wjedziemy mostem Skye Bridge.
Zwiedzać będziemy Dunvegan Castle, najdłużej nieprzerwanie zamieszkany zamek w Szkocji, który od ponad 800 lat jest siedzibą klanu MacLeod. Zamek usytuowany jest na skale, nad brzegiem Loch Dunvegan – słynie głównie z przepięknych otaczających go ogrodów. Opcjonalnie: istnieje możliwość zorganizowania rejsu po jeziorze i podziwiania jego walorów przyrodniczych. Dodatkowy koszt: ok. 20 GBP/ os. Wyspę opuścimy na promie, udając się do Mallaig. Dalsza trasa powiedzie przez Fort William, w stronę majestatycznej doliny Glen Coe (Dolina Łez), gdzie w 1692 roku rozegrała się tragedia, obecnie znana jako masakra z Glen Coe. Członkowie klanu MacDonaldów zostali zamordowani przez goszczących u nich członków klanu Campbellów. Był to finał odwiecznej rywalizacji obu klanów i walki o wpływy na zmieniających się dworach królewskich. Nocleg w rejonie doliny Glen Coe.
Naszym pierwszym przystankiem będzie wędzarnia łososia – Inverawe Smokehouse. Tam zapoznamy się z procesem wędzenia łososia, jak i czeka nas degustacja. Następnie, pojedziemy przez Trossachs (region Roba Roya i Williama Wallace’a) i dalej na południe – wzdłuż malowniczego jeziora Loch Lomond. Dotrzemy do Glasgow, największego miasta Szkocji, położonego nad rzeką Clyde, uchodzącego za jej komercyjną stolicę. Udamy się na George Square – główny plac, wraz z otaczającymi go, wielkimi budynkami administracyjnymi. Zobaczymy Glasgow School of Art – arcydzieło architektoniczne w stylu Art Nouveau. Wejdziemy do Katedry St. Mungo, będącej średniowieczną świątynią, posiadającą katedralną kryptę z grobem swojego patrona – św. Mungo, założyciela pierwotnej kaplicy w tym miejscu. W miarę dostępności czasu możliwość zajrzenia do Muzeum i Galerii Sztuki Kelvingrove (najstarsze muzeum w Szkocji, szczycące się jednym z największych zbiorów sztuki w Europie) lub spaceru po Ogrodzie Botanicznym. Transfer do hotelu, nocleg w Glasgow.
Po śniadaniu przejazd na lotnisko, odprawa bagażowa, wylot do Polski według rozkładu.

WIELKA BRYTANIA – Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej

Powierzchnia: 244 820 km2
Stolica: Londyn
Największe miasta: Londyn, Edynburg, Manchester, Liverpool, Bristol,Birmingham, Glasgow
Język urzędowy: angielski
Waluta: funt brytyjski (GBP)
Ludność: 63 182 000 osób
Strefa czasowa: czas polski -1h
Podział administracyjny: 4 kraje historyczne (Anglia, Walia, Szkocja, Irlandia Północna)

Informacje praktyczne:

Szczepienia
W Wielkiej Brytanii nie ma zagrożenia sanitarno – epidemiologicznego; niesa wymagane obowiązkowe szczepienia.

Opieka medyczna
Osoby nie płacące ubezpieczenia w Wielkiej Brytanii (National Insurance) muszą mieć Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ), która uprawnia  tylko do korzystania z podstawowych usług medycznych, dlatego wyjeżdżającym za granicę zaleca się wykupienie dodatkowych ubezpieczeń, które w razie konieczności pokryją koszty leczenia w szerszym zakresie, jak również koszty opieki medycznej w prywatnych szpitalach i klinikach.

Apteki
Zwykle otwarte od poniedziałku do piątku w godzinach od 09.00 do 18.00, w soboty od godziny 09.00 do 13.00, w niedziele w ograniczonym zakresie (na ogół są to dyżury wybranych placówek).

Numer awaryjny: 112 lub 999

Wymagania wizowe/ przepisy celne

Obywatele polscy korzystają z prawa do swobodnego przepływu osób w ramach Unii Europejskiej. Dokumentem podróży uprawniającym do wjazdu i pobytu (niezależnie od jego celu) na terytorium Wielkiej Brytanii jest ważny paszport lub dowód osobisty Alkohol i papierosy mogą być wwożone do Wielkiej Brytanii   tylko do użytku osobistego. Jakkolwiek nie ma ściśle określonych limitów, to za ilości przeznaczone do użytku osobistego uznaje się: do 800 sztuk papierosów, do 1 kg tytoniu, do 110 litrów piwa, do 90 litrów wina oraz do 10 litrów mocnego alkoholu.

Informacje MSZ

Ważne:
Zanim podejmiesz decyzję o wyjeździe, sprawdź aktualne informacje konsularne na stronie Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Na  stronie  MSZ podaje najświeższe doniesienia, ograniczenia bądź zalecenia dla turystów zamierzających udać się w podróż.  Prosimy przyjąć informację MSZ jako najbardziej j aktualną ze wszystkich informacji dot. sytuacji w regionie.

Warto wiedzieć

Banki i wymiana pieniędzy
Walutę obcą można w łatwy sposób wymienić w bankach, na pocztach, w niektórych hotelach i kantorach znajdujących się na lotniskach międzynarodowych. Bankomaty znajdują się w większości banków, na głównych ulicach i w centrach handlowych. Wszystkie karty kredytowe z logo Visa, MasterCard lub American Express są powszechnie akceptowane. Banki czynne są od poniedziałku do piątku w godzinach od 09.30 do 16.30. Wszystkie banki są zamknięte w święta państwowe.

Komunikacja 
Samolot – Wygodny i szybki sposób podróżowania po Wyspach to korzystanie  z lotów wewnętrznych (domestic flights).Rozbudowana sieć lotnisk, zarówno tych największych jak Heathrow, jak i lokalnych, położonych np. na szkockich wysepkach jak Strornoway czy Orkney, pozwalaja szybko i komfortowo przemieszczać się po kraju.

Pociąg –   Sieć kolejowa w Wielkiej Brytanii jest bardzo dobrze rozwinięta. Działa zarówno na krótkich trasach (pociągi podmiejskie), na których pociągi zatrzymują się w każdej miejscowości, jak i na dalekich np. pociągi pośpieszne z wagonami sypialnianymi.  Pociągi są znacznie szybsze niż autobusy, ale droższe.

Autobusy – Obsługują one ruch lokalny oraz międzymiastowy. Komunikacja autobusowa jest tańsza od kolejowej, choć ze względu na olbrzymi ruch samochodowy na ogół wolniejsza. Międzymiastową komunikacją autobusową zajmuje się głównie firma National Express.  Oferują oni połączenia do większości miast na terenie UK, także tych wymagających połączeń promowych jak np. Belfast

Metro –  stanowi podstawę transportu miejskiego Londynu . Metro podzielone jest na jedenaście linii, obejmujących swoim zasięgiem większą część miasta (oznaczone są różnymi kolorami i różnymi nazwami). Koszt podróży zależny jest od tego w jakich strefach będziemy się poruszać.

Docklands Light Railway (DLR) – to system lekkiej kolei, łączącej centrum Londynu z popularną dzielnicą Dockland.

Taksówki – Można zamawiać telefonicznie, a także wynająć  na postojach w pobliżu dworców kolejowych i lotnisk. Taksówki posiadają licencję na przewóz czterech do pięciu osób. Licznik rejestruje wysokość opłaty. Przyjęło się dawać kierowcy napiwek w wysokości około 10% opłaty za przejazd.

Poczta
Urzędy pocztowe są zazwyczaj czynne w godzinach 9.00 -17.30, od poniedziałku do piątku. Główne urzędy pocztowe są również otwarte w soboty w godzinach 9.00 -12.30.   Godziny otwarcia mogą się różnić w przypadku poszczególnych oddziałów.

Porady i zwyczaje

Kuchnia  brytyjska
Do najbardziej tradycyjnych potraw tej kuchni zalicza się pieczone mięso (szczególnie wołowinę lub jagnięcinę), stanowiące podstawę tzw. Sunday roast, szeroka gama puddingów oraz placków (pies). Innymi charakterystycznymi daniami są ryba z frytkami (fish and chips) oraz śniadanie angielskie (full English breakfast) oraz kultową rybę z frytkami z dodatkiem octu, Anglia, a szczególnie Londyn – charakteryzuje się mieszanką wpływów kulinarnych z różnych kontynentów Szkocka kuchnia ze względu na nieco chłodniejszy klimat jest też znacznie bardziej treściwa. Kuchnia walijska czerpie inspiracje głównie z bogactw natury. Przepiękne, zielone, walijskie wrzosowiska są idealnymi pastwiskami dla hodowli owiec. Znakomita jagnięcina często eksportowana jest także do Francji. Wiele walijskich dań bazuje właśnie na delikatnym jagnięcym mięsie.

Napoje
Anglicy  postrzegani są jako  miłośnicy herbaty. Herbata pochodzi zazwyczaj z Indii lub Sri Lanki i pita jest z mlekiem oraz cukrem. Wspominając o popularnych napojach w Wielkiej Brytanii należy wymienić jeszcze szkocką whisky, gin, grog. Zachodnia Anglia słynie z jabłecznika.

Obyczaje
W Anglii  Brytyjczycy są niezwykle przywiązani do form grzecznościowych, uśmiechu i miłych słówek. Tego samego wymaga się od przybyszy z zagranicy. Z uwagi na wieloetniczność kraju lepiej też unikać słów określających mieszkańców jako Anglików. Aby nikt nie poczuł się urażony, bardziej wskazane jest używanie neutralnego British. Dla Szkotów najważniejszą zasadą w życiu codziennym jest uprzejmość. Lubią długie kolejki, pytanie po kilka razy dziennie „Jak się masz?” i wysoką kulturę osobistą. Charakteryzuje ich przyjazne nastawienie wobec turystów oraz chęć pomocy.

Religia i kultura

Przeważającą większość stanowią wyznawcy anglikanizmu około 57%. Pozostali to: protestanci 15%, katolicy – 13%, muzułmanie – 2%, prawosławni – 1%

Święta: 

  • 1 stycznia – Nowy Rok
  • 14 lutego – Dzień Świętego Walentego
  • 17 marca – Dzień Św. Patryka (obchodzony jedynie w Irlandii)
  • marzec/kwiecień – Wielkanoc (święto ruchome)
  • 8 czerwca – urodziny królowej
  • 31 października – Halloween
  • 5 listopada – Guy Folks Day
  • 24 grudnia – Wigilia Bożego Narodzenia
  • 25–26 grudnia – Boże Narodzenie

Ukształtowanie terenu
Wybrzeże jest silnie rozczłonkowane, z licznymi zatokami. Wybrzeża są przeważnie klifowe, strome, zwłaszcza po zachodniej stronie Półwyspu Kornwalijskiego, gdzie sięgają 200 m wysokości, podobnie w Szkocji i w północno-zachodniej Anglii. We wschodniej i południowej Anglii wybrzeża są płaskie, akumulacyjne. Oprócz klifów występują wybrzeża fiordowe w Szkocji, natomiast w Walii i na Półwyspie Kornwalijskim wybrzeża riasowe.

Placówka dyplomatyczna:

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej Wielka Brytania
Londyn, 47 Portland Place, W1B 1JH
Tel: +44 2072913520
Tel: +44 2072913543
Tel: +44 2072913914
Tel: +44 2072913900
Tel: +44 2072913934
Fax: +44 2072913576
Fax: +44 2072913575
Email: london@msz.gov.pl
WWW: http://www.londyn.msz.gov.pl
Telefon alarmowy po godzinach pracy placówki: +44 7939594278

Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Edynburgu Wielka Brytania
Edynburg, 2 Kinnear Road, EH3 5PE
Tel: +44 131 552 0301
Fax: +44 131 5517135
Email: edinburgh@msz.gov.pl
WWW: http://www.edynburg.msz.gov.pl
Telefon dyżurny po godzinach pracy placówki i w dni wole: +44 7713488246

Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Manchesterze Wielka Brytania
Manchester, Manchester One, 53 Portand Street, Manchester M1 3LD
Tel dyżurny: +44 776 997 5719
Tel: +44 1612454130
Fax: +44 1612368709
Email: manchester.kg.sekretariat@msz.gov.pl
WWW: http://www.manchester.msz.gov.pl
Telefon dyżurny po godzinach pracy placówki: +44 776 997 5719

Wydział Konsularny Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie
Wielka Brytania, Londyn, 10 Bouverie Street, London, , EC4Y 8AX
Tel dyżurny: +44 7939594278
Fax: +44 2079363571
Tel: +44 2078228900
Email: londyn.konsulat@msz.gov.pl
WWW: http://www.londyn.msz.gov.pl

WIELKA BRYTANIA – Obywatele polscy korzystają z prawa do swobodnego przepływu osób w ramach Unii Europejskiej/Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Dokumentem podróży, uprawniającym do bezwizowego wjazdu i pobytu na terytorium Wielkiej Brytanii jest paszport bądź dowód osobisty.

  • Edynburg i Glasgow – dwa największe, dynamiczne szkockie miasta, w których historia przeplata się z nowoczesnością
  • Szetlandy i Orkady – najdalej na północ zamieszkałe wyspy Zjednoczonego Królestwa
  • Dunfermline Abbey – historyczne opactwo, miejsce spoczynku wielu królów Szkocji
  • Dundee – miejsce początkowe dla wielu wypraw badawczych – w tym RRS Discovery
  • N. Cairngorms i Zamek Balmoral – ulubiona letnia rezydencja Rodziny Królewskiej
  • Wizyta w destylarni szkockiej whisky i w zakładzie produkującym beczki
  • Legendarne jezioro Loch Ness – spotkanie z Nessie i Zamek Urquhart
  • Zamek Eilean Donan – sceneria dobrze znana z wielu filmów fabularnych z akcją rozgrywającą się w Szkocji
  • Mallaig – typowa, szkocka osada rybacka
  • Glen Coe – czyli Dolina Łez – miejsce historycznej masakry, związanej z odwieczną rywalizacją dwóch klanów
Kalkulacja została przygotowana przy założeniu 08 osób płacących. Kolejność zwiedzania może się zmienić. Program może ulec zmianom z powodu siły wyższej lub w wyniku obustronnego uzgodnienia. Ostateczne ceny biletów lotniczych z dnia wystawienia. Istnieje możliwość wprowadzenia zmian w cenach biletów wstępu i opłatach wjazdowych.